Bir evin ya da arsanın parası ödendikten sonra fark edilen bir uyuşmazlığı düzeltmek, ödemeden önce yapılacak bir kontrolden çok daha zor ve masraflıdır. Bu çalışma iki soruya bakar: size yerinde gösterilen yer, elinizdeki kâğıtta alacağınız yerle aynı mı ve satıcının o yerle bağı sahada nasıl görünüyor. İmar durumu, kayıttaki şerhler ve mülkiyetin kimde olduğu gibi sorular ise ilgili kurumda cevaplanır; saha raporu bu cevaplarla yan yana okunur. Aydın Dedektif, Aydın’daki satılık bir ev ya da arsa için bu iki soruya yerinde bakar ve gördüğünü fotoğraflı, tarihli bir raporla size verir.

Ova parseli ile kıyı dairesi aynı listeyle bakılmaz

İlin bir yanı Büyük Menderes boyunca uzanan incir, zeytin ve pamuk tarlalarıdır, öbür yanı kıyıdaki çok katlı yapılar ve kentlerdeki apartmanlar. Alıcının sorusu aynıdır ama sahada bakılacak şeyler tamamen değişir. İş, alınacak yerin türüne göre iki ayrı listeyle kurulur.

İki listenin ortak bir kuralı var: yer, size gösterildiği saatin dışında, sıradan bir iş gününde ve günün farklı bir saatinde de görülür. Gösterim için seçilen an çoğunlukla yerin en derli toplu göründüğü andır; yolun, sokağın ve çevrenin olağan hâli başka saatlerde ortaya çıkar.

Ova ve yamaçtaki parsel

Yerinde gösterilen arazinin, elinizdeki parsel bilgisinin işaret ettiği konumla örtüşüp örtüşmediği: köşe noktaları, sınırdaki çit, taş dizisi ya da ağaç sırası.
Parsele giden yolun bugünkü hâli: araç girebiliyor mu, yol başka bir tarlanın içinden mi geçiyor, toprak mı yoksa düzeltilmiş bir yol mu.
Parselin bugünkü kullanımı: ekili mi, bakımlı mı, sizden önce başka birinin işlediği izlenimini veren bir şey var mı.
Parselin üstünde ya da kenarında duran yapılar: depo, kulübe, kuyu başı, çevrilmiş bir alan.
Kullanımı etkileyebilecek unsurlar: kenardan geçen sulama kanalı, parselin içinden geçen elektrik hattı ya da direk, komşu çitin parsel tarafına taşmış görünmesi.

İl büyükşehir olduğundan beri eski köy ve beldeler mahalle sayılıyor; ilandaki yer adı ile kayıttaki mahalle adı farklı görünebilir ve adın hangi ilçeye düştüğünü ilçeler sayfasındaki ad bulucuyla önceden kontrol etmek işinizi kolaylaştırır.

Apartman dairesi: kıyıda ya da kentte

Binanın ilandaki fotoğraflardaki bina olup olmadığı: cephe, giriş kapısı, balkonların dizilişi, karşıdaki görünüm.
Binanın girişinin ve çevresinin dışarıdan görülen hâli.
Dairenin şu anda kullanılıp kullanılmadığı: perdeler, balkondaki eşya, ışık. Kiracısı olan bir dairenin satışı sizin taşınma planınızı değiştirir; bunu ödemeden önce bilmek istersiniz.
Dairenin kullanımını etkileyecek yakın çevre: hemen yanında süren bir inşaat, binanın otopark düzeni, sokağın akşam saatlerindeki hâli.
Aynı dairenin başka ilanlarda farklı bir adla, farklı bir fiyatla ya da farklı bir kişi tarafından gösterilip gösterilmediği.

Satıcı ile yer arasındaki bağın izleri

Yeri size gösteren kişi her zaman satıcının kendisi olmaz: bir akraba, bir aracı ya da yalnızca anahtarı taşıyan biri olabilir. Bunun kendisi bir sakınca taşımaz; sakınca, kimin kimin adına konuştuğunun belirsiz kalmasıdır. Görüşmede ilk not edilen şey, size kimin ne söylediği ve satıcı olduğunu söyleyen kişinin yerle ilişkisini nasıl anlattığıdır. Satıcının size verdiği bir kroki, parsel bilgisi ya da ilan metni varsa paylaşabilirsiniz; sahada gösterilen yerle bunlar birer birer karşılaştırılır.

Sahada bu anlatımın izine bakılır. Bahçede çalışan kişi satıcı olduğunu söyleyen kişi mi, dairede oturan satıcının kendisi mi yoksa bir kiracı mı, yerin üstündeki ya da kapısındaki satılık yazısında başka bir iletişim bilgisi mi var. İlanda geçen ad ile size kendini tanıtan kişinin adı farklıysa, bu da raporda ayrıca not edilir. Bunların her biri, tapu işlemine gitmeden önce kime hangi soruyu soracağınızı gösterir.

Fotoğrafla teslim edilen

Rapor bir uyuşmazlık listesiyle açılır: varsa, gösterilen ile görülen arasındaki her fark tek satırda yazılır. Ardından fotoğraflar gelir. Parselde köşe noktaları, yolun girişi, komşu sınır ve genel görünüm; dairede cephe, giriş ve ilandaki fotoğrafla aynı açıdan çekilmiş karşılaştırma. Her fotoğrafın altında hangi gün çekildiği, neyi gösterdiği ve neyi göstermediği yazar. Raporda yerin değerine dair bir görüş bulunmaz; değer biçmek ayrı bir uzmanlık işidir ve saha raporu ona yalnız yerin bugünkü görünümünü ekler. Son sayfada satıcıya ya da aracıya sorulacak sorular ile ilgili kuruma götürülecek konular iki ayrı liste hâlinde durur; tapu gününden önce kime ne soracağınız böylece bellidir.

Bu düzen, satıcıyla ya da aracıyla konuşurken elinize somut bir dayanak verir. “Yol tarlanın içinden geçiyor, bu nasıl çözülecek?” ya da “İlandaki balkon bu binada yok, gösterilen daire hangisi?” gibi sorular, genel bir kuşkudan çok daha net bir cevap alır.

İmza ve ödeme gününe yaklaşırken

Kapora ya da ödeme için bir gün konuşulduysa görüşmede ilk söylemeniz gereken o tarihtir. Sahadaki günler raporun o tarihten önce elinizde olacağı biçimde dizilir; ödeme günü yaklaştıkça çalışmaya ayrılabilecek zaman da daralır.

“Başka alıcı var, bugün karar verin” gibi acele ettiren bir teklifle karşılaştıysanız, ödeme gününü raporun teslim gününe göre konuşabilirsiniz. Rapor elinize geçtiğinde ya içiniz rahat ödersiniz ya da ödemeden önce çözülmesi gereken soruları satıcıya yazılı olarak sorarsınız. Bir uyuşmazlığı para el değiştirmeden önce sormak, aynı soruyu sonradan sormaktan çok daha güçlü bir konum sağlar; cevap sizi ikna etmezse karar vermek için hâlâ zamanınız vardır.

Ev ve Arsa Alımı Öncesi Araştırma ile Aydın’da Satıcıyı ve Yeri Ödemeden Tanımak