Bir ortaklık teklifinin içinde çoğu zaman birkaç ayrı iddia vardır: ortada çalışan bir işletme var, iş dönüyor ve teklifi getiren kişi o işin sahibi ya da söz sahibi. Para ya da emek koymadan önce bu iddiaları birbirinden ayırmak, hangisinin sahada, hangisinin ancak belgeyle cevaplanacağını görmek demektir. Bu çalışma ikisini baştan ayırır ve sahada görülebilenleri tarihli bir rapora geçirir. Aydın Dedektif’in buradaki işi, Aydın’da teklifte adı geçen işletmenin anlatıldığı gibi o adreste çalışıp çalışmadığına açık alandan bakmaktır.
Teklif sözlü de gelmiş olabilir, bir dosya hâlinde de. Hangisi olursa olsun görüşmede yapılan ilk iş, teklifte geçen her iddiayı ayrı bir satıra yazmaktır. Kişinin söyledikleri, size gösterdiği belgeler ve sizi ona yönlendiren kişinin anlattıkları ayrı tutulur, çünkü raporda her birinin karşılığı ayrı aranır.
Teklif bir ortaklık değil de bir işletmenin devri, büyük bir sipariş ya da bayilik olabilir. Hepsinde karşı tarafın bir işi yürüttüğünü söylediği bir yer vardır ve hepsinde soru aynıdır: söylenen iş, söylenen yerde, söylenen biçimde yürüyor mu?
Teklifte yazan iddiaları ayırmak
Aşağıdaki tablo, ortaklık tekliflerinde geçen türden iddiaların sahada neye karşılık geldiğini ve hangi kısmın sahanın dışında kaldığını gösterir.
| İddia | Sahada görülebilen | Belgeyle sorulması gereken |
|---|---|---|
| “Üretim yaptığımız bir tesisimiz var.” | Söylenen adreste bir yapının ve işletmenin adını taşıyan bir tabelanın bulunması, iş günlerinde çalışır görünmesi | Üretimin hacmi, makinelerin ve yapının kime ait olduğu |
| “İş dönüyor, siparişlerimiz dolu.” | Farklı günlerde süren yükleme, sevkiyat ve iş hareketi | Ciro, kâr, borç ve alacak durumu |
| “İşin sahibi benim, kararları ben veririm.” | Kişinin işletmede söz sahibi biri gibi bulunduğu, işin yürüyüşüne karıştığı | Ortaklık payı ve imza yetkisi |
| “Ayrıca bir depomuz ve satış noktamız var.” | Söylenen ikinci ve üçüncü adreste o işin varlığı | Bu yerlerin kira ya da mülk durumu |
Sağ sütundaki konuların cevabı, teklifi getirenden isteyeceğiniz belgelerde ya da kamuya açık ticaret kayıtlarındadır.
Küçük ama sık gözden kaçan bir ayrıntı da addır. Teklif dosyasındaki şirket adı ile tesisin kapısındaki tabelada yazan ad aynı olmayabilir; bir ad değişikliği, bir kardeş şirket ya da kiracı başka bir işletme bunun sebebi olabilir. Sahada fark görüldüğünde raporda iki ad yan yana yazılır ve hangisinin sizin muhatabınız olduğu açıkça sorulabilir.
Rapor elinizdeyken görüşmeye hangi belgeyi isteyeceğinizi bilerek girersiniz: sahada görülen ile söylenen arasında bir fark çıkmışsa, o farkla ilgili belgeyi istemek kolaylaşır.
Adres bir organize sanayi bölgesindeyse
Teklif bir üretim tesisinden söz ediyorsa adres ilin organize sanayi bölgelerinden birine de çıkabilir. Bu bölgelerin adını doğru okumak ilk iştir, çünkü adların bir kısmı aynı zamanda bir mahallenin adıdır:
- ASTİM OSB ve Umurlu OSB Efeler’dedir; Umurlu aynı zamanda Efeler’in eski beldesi, bugünkü mahallesidir.
- Ortaklar OSB Germencik’tedir; Ortaklar da Germencik’in bir mahallesidir. Adreste yalnız “Ortaklar” yazıyorsa mahallede mi, bölgede mi olduğu ayrıca sorulur.
- Söke OSB, Nazilli OSB ve Çine OSB kendi ilçelerinin adını taşır.
Birkaç bölgenin resmî adında “Aydın” sözcüğü de geçtiği için yalnız “Aydın OSB” diye verilen bir adres, hangi bölgenin kastedildiğini söylemez. Posta kodu listelerinde ise Söke OSB ve Nazilli OSB, mahalle adı gibi kendi satırında durur; teklifteki adreste mahalle yerine bölgenin adı yazıyorsa sebebi budur.
Bölgenin içinde adres, cadde ve parsel numarasıyla kurulur. Sahada önce bu numaranın gösterdiği parselde söylenen işletmenin bulunup bulunmadığına, sonra işletmenin çalışır görünüp görünmediğine bakılır. Bir tesisin çalışıp çalışmadığı tek bir ziyaretle anlaşılmaz: o gün bakım günü, tatil ya da yükleme yapılmayan bir gün olabilir. Aynı adresin farklı iş günlerinde ve günün farklı saatlerinde görülmesi bu ihtimalleri ayıklar. Bölgenin iç yollarına giriş her zaman serbest değildir; bakış, girişe açık yollardan ve tesisin cephesinden görülenle sınırlı kalır.
Her üretim yeri bir organize sanayi bölgesinde değildir. İlçelerdeki küçük sanayi sitelerinde ya da bir mahallenin içindeki atölyelerde de adres aynı mantıkla okunur: söylenen yerde, söylenen adla, söylenen iş yapılıyor mu.
İşe alacağınız kişinin anlattığı geçmiş
Aynı yaklaşım ortaklığa göre daha küçük ama benzer bir karara da uygulanır: kilit bir pozisyona alacağınız birinin beyanı. Adayın saydığı eski iş yerinin söylenen adreste var olup olmadığı ya da bugün yürüttüğünü söylediği bir işin sahada karşılığı bulunup bulunmadığı görülebilir. Memleketi, ailesi ya da kişisel hayatı ise bu soruların içine girmez; çalışma yalnız işle ilgili cümlelerle sınırlı kalır. Başlangıç noktası, adayın size verdiği özgeçmişte ya da başvuru formunda saydığı iş yerleridir; bunların hangisinin bugün hâlâ söylenen yerde durduğu tek tek not edilir.
Raporun görüşmedeki yeri
Rapor, teklifteki satırlarla aynı sırada ilerler. Her satırın altında bakılan günler, görülen şey ve fotoğraflar yer alır; satırın sonunda da görülenin söylenenle örtüşüp örtüşmediği yazar. En sonda, sahanın cevaplayamadığı ve belgeyle sorulması gereken konuların kısa bir listesi bulunur. Raporu yalnız siz alırsınız; mali müşavirinizle ya da işe birlikte girdiğiniz kişilerle paylaşmak size kalmıştır.
Bu liste, karşı tarafla yapacağınız görüşmenin gündemidir. Karşı tarafa “bize her şeyi anlatın” demek yerine “şu adreste söylenen deponun bugünkü durumunu belgeyle gösterebilir misiniz?” diye sormak, hem görüşmeyi kısaltır hem de cevabın ne kadar açık verildiğini görmenizi sağlar. Ortaklığa girmeye karar verirseniz bunu bilerek verirsiniz; vazgeçerseniz de vazgeçme sebebiniz bir izlenim olmaktan çıkar. Ortaklığa girdikten sonra da aynı rapor bir başlangıç kaydı olarak elinizde kalır: teklifin konuşulduğu günlerde işletmenin nasıl göründüğü tarihli olarak yazılıdır.