Elinizdeki eski bir tapu, nüfus kaydı ya da sözleşme, bugün Aydın’da olan bir yer için İzmir ya da Muğla yazıyor olabilir. Bunun sebebi bir yazım hatası olmayabilir: ilin bugünkü sınırı iki kez değişti. Kuşadası 1957’ye kadar İzmir’in, Akbük 1990’a kadar Muğla’nın Milas ilçesinin parçasıydı. Eski kâğıttaki il adını bugüne çevirmek kolaydır; bir işin ucu komşu bir ile uzandığında ne yapılacağı ise ilk görüşmede netleşir.
Eski kâğıttaki adı bugüne çevirmek
Aşağıdaki tablo, bugün Aydın’da olan ama eski belgelerde farklı bir ad ya da il taşıyabilecek yerleri, değişikliğin tarihiyle birlikte gösterir.
| Tarih | Ne değişti | Eski bir kâğıtta görebileceğiniz |
|---|---|---|
| 1 Eylül 1957 | Kuşadası İzmir ilinden Aydın iline geçti | İl adı olarak “İzmir” |
| 4 Temmuz 1987 | Buharkent, Kuyucak’tan ayrılıp ilçe oldu | “Kuyucak”, bucak adı olarak “Çubukdağı” ya da kasaba adı olarak “Burhaniye” |
| 20 Mayıs 1990 | Yenihisar ilçesi kuruldu; Söke’nin Akköy bucağı ve Milas’a bağlı Akbük köyü bu ilçeye verildi | Akbük için “Muğla, Milas”; Akköy çevresi için “Söke” |
| 9 Nisan 1997 | Yenihisar ilçesinin adı Didim oldu | İlçe adı olarak “Yenihisar” |
Tablodaki hiçbir eski ad, bir kâğıdı geçersiz ya da şüpheli yapmaz. Bir belge yazıldığı günün idari düzenini taşır. Bugün için önemli olan, o kâğıttaki yerin bugünkü il, ilçe ve mahalle adını doğru bulmaktır; çünkü saha da, rapor da bugünkü adla kurulur.
Eşleştirmeyi kolaylaştıran üç bilgi vardır: belgenin hangi yıl yazıldığı, belgede geçen bucak ya da köy adı ve bir tapuysa parselin bilgileri. Yıl, tablodaki hangi dönemin geçerli olduğunu söyler; bucak ya da köy adı ise bugün hangi ilçenin hangi mahallesine düştüğünü bulmanın anahtarıdır.
Kuşadası: 1957’den önce İzmir’in ilçesi
Kuşadası, 1 Eylül 1957’de yürürlüğe giren düzenlemeyle İzmir ilinden alınıp Aydın’a bağlandı. Aynı düzenlemeyle, o güne kadar Kuşadası’na bağlı olan Selçuk ayrı bir ilçe oldu ve İzmir’de kaldı. Bu iki yönlü bir karışıklık doğurur. Kuşadası’ndaki bir yer için 1957’den önce yazılmış bir kâğıtta il adı İzmir olabilir. Bugün Selçuk’ta kalan bir yer için ise eski bir kâğıtta ilçe adı Kuşadası görünebilir.
Bu bağın izi bugün de sürer. Kuşadası’nın en yakın tarifeli havalimanı İzmir’dedir ve ilçede başlayan bir konunun bir ucu, bir iş yeri ya da bir yakın olarak İzmir tarafında durabilir.
Akbük: 1990’a kadar Milas’ın köyü
Didim ilçesi 1990’da Yenihisar adıyla kurulurken, Söke’nin Akköy bucağının yanına Muğla’nın Milas ilçesine bağlı Akbük köyü de eklendi. İlçenin adı 1997’de Didim oldu ve Akbük bugün Didim’in bir mahallesidir. 1990’dan önceki bir kâğıtta Akbük için il adı olarak Muğla, ilçe adı olarak Milas yazması şaşırtıcı değildir.
Koyun Didim merkezinden ayrı duruşu ve buna göre kurulan gün planı Didim sayfasında anlatılıyor. Sınır açısından akılda tutulacak olan, Akbük’ün doğusunun bugün de Muğla olmasıdır.
Buharkent ve Denizli’ye bakan doğu ucu
Buharkent’in ilçe merkezi, 1987’ye kadar Kuyucak’ın Çubukdağı bucağına merkezlik eden Burhaniye kasabasıydı; o yıl kasabanın adı Buharkent olarak değiştirildi ve ilçe kuruldu. Eski bir kâğıtta Buharkent yerine Kuyucak, Çubukdağı ya da Burhaniye adı görülebilir.
İlçenin bugünkü hayatı ise doğuya, Denizli’ye bakar; uzaklıklar ve bu ucun nasıl planlandığı Nazilli sayfasında duruyor. Buharkent’te ya da komşusu Kuyucak’ta başlayan bir işin bir ucu, Denizli’de bir iş yeri ya da bir yakın olarak karşınıza çıkabilir.
Güneyde de benzer bir komşuluk vardır: Koçarlı’nın güney komşusu Muğla’nın Milas ilçesidir. Bu dört uç, yani Kuşadası’nın kuzeyi, Akbük, Buharkent-Kuyucak hattı ve Koçarlı’nın güneyi, bir işin il dışına taşabileceği yerlerin başında gelir.
İş il sınırına değiyorsa
Eski bir kâğıtta başka bir il yazması, konunun bugün de il dışında olduğu anlamına gelmez; karar bugünkü sınıra göre verilir. Görüşmede ilk iş, elinizdeki yerin bugün hangi ilde ve hangi ilçede olduğunu birlikte bulmaktır.
Konu bugün de iki ile yayılıyorsa, örneğin satın alacağınız yer Aydın’da ama satıcının iş yeri Denizli’deyse, iş iki parçaya ayrılır. Aydın’da kalan kısım sahada planlanır ve raporda ayrıntısıyla yer alır. Komşu ilde kalan kısım için saha sözü verilmez; o kısım raporda ayrı bir not olarak durur ve sizin o tarafta nasıl ilerleyeceğinize dair hangi sorunun açık kaldığını gösterir.
Adres işlerinde de iş böyle bölünür. Aradığınız kişinin komşu bir ile taşındığı anlaşılırsa, raporda bu bilginin hangi ipucuna dayandığı yazılır; Aydın’daki ipuçları tükendiğinde çalışma orada tamamlanır ve elinizdeki bilgiyle hangi resmî yolu izleyebileceğiniz sizin kararınıza kalır.
Ayrım işin başında yapılınca teklifteki her gün Aydın’da, bakılabilecek bir yer için harcanır. Bize yazarken kâğıttaki adı değiştirmeden, eski hâliyle aktarın; bugünkü karşılığını birlikte buluruz.