Didim, bugünkü adını 1997’de aldı; bu adla düzenlenmiş resmî kâğıtlar o yıldan eskiye gitmez. İlçe il merkezine yaklaşık 100 km, Söke’ye 50 km uzaklıktadır ve doğusunda Akbük koyuyla Muğla’ya komşudur. Didim’den bir dedektife başvuran birinin işi bu yüzden iki soruyla açılır: elinizdeki kâğıt hangi döneme ait ve aradığınız yer ilçenin hangi tarafında?
Kulağa teknik gelseler de iki cevap da doğrudan sahaya yansır: biri gidilecek yerin kâğıttaki yer olduğunu doğrulamanın yolunu, öbürü gün sayısını ve günlerin sırasını belirler.
Kâğıttaki dönem: Akköy, Yenihisar, Didim
Didim 1990’a kadar ayrı bir ilçe değildi. İlçeyi kuran köyler Söke’ye bağlı Akköy bucağından geldi: Akköy, Balat, Batıköy, Yeniköy ve Denizköy. Akbük ise o yıla kadar Muğla’nın Milas ilçesine bağlı bir köydü. 20 Mayıs 1990’da Resmî Gazete’de yayımlanan kararla bu yerler bir araya getirildi ve ilçe Yenihisar adıyla kuruldu. Adı, halkın isteğiyle 9 Nisan 1997’de Didim oldu.
Bu üç dönem bir ev, arsa ya da kişi işinde kâğıdın üzerinde kendini gösterir. 1990’dan önce düzenlenmiş bir belgede yer “Söke” diye, Akbük için “Milas” diye geçebilir; 1990 ile 1997 arasındaki bir belgede ilçenin adı “Yenihisar” yazar. Bunlar aynı yerin o günkü adlarıdır. Bu köylerin hepsi, Akbük de dâhil, bugün Didim’in mahallesi sayılır. Kâğıtta yalnız köy adı yazıyorsa adres bu yüzden doğrudan bulunur; ama Akköy ile Ak-Yeniköy’ün iki ayrı mahalle olduğunu bilmek, yanlış kapıya gitmeyi önler.
Sahada iş bu yüzden kâğıttan başlar. Önce belgedeki ad bugünkü mahalleye çevrilir, sonra gidilen yerin kâğıtta tarif edilen yer olduğu görülür. Bir satıcının elindeki eski kâğıtla bugünkü ilan arasında ad farkı varsa, raporda bu fark açıkça ve iki adıyla yazılır; böylece sonradan bir kuruma soru sorarken hangi adla soracağınız da belli olur.
Akbük’e ayrı gün
Akbük Didim’in mahallesidir, ama ilçe merkeziyle aynı kıyıda durmaz; merkezden yaklaşık 20 km ötede, ayrı bir koydadır. Akbük’e yalnız Didim’den gidilmez, Söke-Milas kara yolundan da girilir; Söke’den Akbük’e yol 47 km kadardır. Haritada aynı ilçenin içinde görünen iki yer, sahada birbirinden ayrı iki gün olabilir.
Bu, kapsamı doğrudan etkiler. Aynı işte hem Altınkum tarafında hem Akbük’te bakılacak bir yer varsa, ikisi için ayrı gün yazılması gerekebilir. Bunu baştan bilmek, kapsamda gün sayısının neden bir fazla göründüğünü de açıklar. Akbük’teki yer Söke tarafından gelinerek görülüyorsa Didim merkezine hiç uğramadan plan kurulabilir; kapsam metninde hangi günün hangi yola ait olduğu yazar.
Akbük’teki bir ev ya da arsa için adresi yazarken “Akbük, Didim, Aydın” demek, hem sahadaki hem kurumdaki karışıklığı önler.
Altınkum, Mavişehir ya da Yalıköy’de satın alırken
Didim’de ilanlarda sık geçen Altınkum, Mavişehir ve Yalıköy, birer semt adı gibi görünse de ilçenin resmî mahalleleridir. Bu, ilandaki yeri kâğıtla karşılaştırmayı kolaylaştırır. Yine de gösterilen daire ya da parselin ilandaki yer olduğu ancak yerinde bakınca anlaşılır.
Ödeme yapmadan önce bakılan şey iki yönlüdür. Bir yanda yer vardır: gösterilen bina ya da parsel kâğıttaki mahallede ve yolda mı, bina kullanımda mı, parselin yoldan girişi var mı, çevresinde ilanda söylenmeyen bir yapı ya da kullanım görülüyor mu. Öbür yanda satıcı vardır: daireyi gösteren kişi ile satan kişi aynı mı, satıcının o yerle bağı dışarıdan nasıl görünüyor. Raporda bu iki yön ayrı başlıklarla durur.
İmar durumu ya da kayıtla ilgili soruların cevabı ilgili kurumdadır. Sahada görülen, o soruyu hangi yer ve hangi adla soracağınızı belirler. Ev ve arsa işinin bütün adımları ödemeden önce ev ve arsa sayfasında anlatılıyor; Didim’e özgü olan, yukarıdaki dönem ve koy ayrımıdır.
Kişi ve aile işlerinde Didim’den başvuru
Didim’den yapılan bir başvuruda işin il içindeki öbür ucu genellikle Söke’dir. İl merkezi 100 km uzakta kaldığı için plan Söke çarşısından kurulur: Didim’deki kısım ile Söke’ye uzanan kısım aynı kapsamda yazılır. Söke ile Didim arasındaki 50 km, iki yerin aynı günün planına girebileceği bir uzaklıktır; il merkezine 100 km ise çoğu işte ayrı bir gün demektir. Meşru bir sebeple aranan bir kişinin Didim’deki güncel adresi, evlenmeyi düşündüğünüz kişinin anlattığı iş ya da eşinizle ilgili bir soru için bu düzen aynıdır.
Adres verirken mahalle adını yazmak Didim’de ayrıca işe yarar. İlçenin on altı mahallesinden bazılarının adı başka ilçelerde de geçer; elinizdeki adın Aydın’ın kaç ilçesinde bulunduğuna ilçeler sayfasındaki arama kutusundan bakabilirsiniz. Tam adres yoksa mahalle ile bilinen bir yer tarifi de başlamak için yeterlidir.
Didim’den yazdığınızda size birkaç soruyla dönülür; Akbük mü, merkez mi, kâğıt hangi yıldan gibi sorular ilk sırada gelir, çünkü planın geri kalanı onlara göre kurulur.