Aydın İlçelerinde Dedektif, Vadi Boyu ve Güney Yamaçlarından Kıyı Üçgenine

Vadi boyu

Büyük Menderes vadisi ilin ortasından doğuya, Denizli yönüne uzanır; kara yolu ve demir yolu bu vadiden geçer, ilçeler de aşağı yukarı bu hattın üzerine dizilir. Batı ucunda Germencik, ortada Efeler ile ona yakın İncirliova ve Köşk, doğuda Nazilli ile çevresindeki Sultanhisar, Kuyucak ve Buharkent var. Hattın ortasındaki ayrım Sultanhisar’dadır: ondan batısı Efeler’den, kendisi ve doğusu Nazilli’den kurulan plana girer.

• Efeler

  Merkez ilçe 2014’ten beri Efeler; çevresindeki eski köyler ve beldeler de bugün onun mahallesi. Çıldır Havalimanı Efeler’in Tepecik mahallesinde ama tarifeli yolcu uçuşu yok: uçakla gelen ya da giden birinin yolu İzmir’deki havalimanından geçer.

• İncirliova

  Efeler’in hemen batısında, merkeze 10-15 km. 1987’ye kadar eski merkez ilçeye bağlı bir bucaktı; adını taşıdığı incirle bilinir. Bu kadar yakın olduğu için İncirliova’daki bir parça, Efeler’de kurulan planın içinde kalır.

• Köşk

  Merkezden doğuya, Denizli’ye giden kara yolunda 20 km kadar; 1990’da eski merkez ilçeden ayrıldı. Kestane pazarıyla bilinir. Köşk ile Efeler arasındaki kısa yol, iki uçlu bir işi tek plana sığdırır.

• Germencik

  Germencik’in kavşak noktası eski belde Ortaklar’dır: İzmir-Aydın demir yolundan Söke’ye inen hat burada ayrılır, Ortaklar OSB de bu adı taşır. Bir belgede Ortaklar yazıyorsa ilçe Germencik’tir. Merkeze yaklaşık 25, Söke’ye 26 km.

• Sultanhisar

  Nazilli’ye yaklaşık 15, il merkezine 30 km. 1958’e kadar Nazilli’nin bucağıydı; Atça bucağı da o yıl ona bağlandı ve bugün bir mahalle. Sultanhisar’dan gelen işin planı Nazilli’den çıkar.

• Nazilli

  Doğudaki altı ilçenin çarşısı ve ilin en kalabalık ikinci ilçesi; il merkezine yaklaşık 45 km. Kuyucak’tan Karacasu’ya kadar o taraftaki işlerin nasıl kurulduğu Nazilli sayfasında.

• Kuyucak

  Nazilli’ye yaklaşık 13 km, doğu sınırının ötesi Denizli. Kuyucak’ta Pamucak diye bir mahalle de var; Selçuk kıyısındaki aynı adlı plajla karışabileceği için aşağıdaki notta ayrıca geçer.

• Buharkent

  1987’de Kuyucak’tan ayrıldı; ilçe merkezi o güne kadar Çubukdağı bucağının merkezi olan Burhaniye kasabasıydı. İl merkezine yaklaşık 90 km, Denizli’ye ise 40-45 km; günlük alışverişte Denizli’ye de bakılır.

Güney yamaçları

Güneyde ilçeler iki ayrı yöne bakar. Koçarlı, Çine ve Karpuzlu Efeler’in güneyine, Muğla yoluna doğru açılır; buradaki bir işin başlangıcı il merkezidir. Yenipazar, Bozdoğan ve Karacasu ise vadinin güney kenarından içeriye, dağ eteklerine doğru sokulur; bu üçüne Nazilli, Efeler’den belirgin biçimde daha yakındır.

Aynı kümede iki başlangıç noktası olması küçük bir ayrıntı gibi görünür, ama gün planına doğrudan yansır: Karacasu’daki bir adrese Nazilli’den 40 km, Efeler’den 90 km kadar yol gidilir.

• Yenipazar

  1957’de Bozdoğan’dan ayrılan Yenipazar ana yolun biraz içinde kalır; Nazilli’ye yaklaşık 20, il merkezine 40 km. Bilecik’te de bir Yenipazar ilçesi olduğundan adresin yanına Aydın yazmak karışıklığı önler.

• Bozdoğan

  Madran Dağı’nın eteğindeki Bozdoğan il merkezine yaklaşık 75 km, Nazilli’ye ise 30 km uzaklıkta. Buradan başvuranın gün planı bu yüzden Efeler’den çok Nazilli’ye göre hesaplanır.

• Karacasu

  İl merkezine yaklaşık 90, Nazilli’ye 40 km. Afrodisias’ın bulunduğu Geyre bugün Karacasu’nun bir mahallesidir; adreste Geyre görülüyorsa ilçe Karacasu’dur.

• Koçarlı

  Efeler’e yaklaşık 20 km ve 1946’dan beri ilçe. Güneyde Muğla’nın Milas ilçesiyle komşu olduğundan, Koçarlı’nın güneyinde tarif edilen bir yerin hangi ile düştüğü adres yazılırken sorulur.

• Çine

  Merkezin 40 km kadar güneyinde, Muğla’ya giden yolun üstünde. Madencilikle bilinir, Çine OSB adını taşıyan bir sanayi bölgesi de var; Efeler’den güneye uzanan bir işin ilk durağı çoğunlukla burasıdır.

• Karpuzlu

  1990’da Çine’den ayrıldı; ilçe merkezinin eski köy adı Demircidere, Karpuzlu adını 1971’de belediye kurulunca aldı. Merkeze yaklaşık 55, Çine’ye 30 km.

Kıyı üçgeni

Batıda Söke, Kuşadası ve Didim bir üçgen kurar. Kuşadası’na ve Didim’e giden yollar Söke’de ayrılır; iki kıyı ilçesinin il içindeki en yakın çarşısı bu yüzden Söke’dir. Kuşadası’nın kuzeyinde İzmir’in Selçuk ilçesi, Didim’in doğusunda Muğla başlar; kıyıdaki bir işin bir ucu bu komşulara uzanıyorsa o kısım ayrıca konuşulur.

• Söke

  Kuşadası’na (yaklaşık 23 km) ve Didim’e (yaklaşık 50 km) giden yollar Söke’de ayrılır; demir yolu da buraya iner, Söke OSB buradadır. İl merkezine 50-60 km. Kıyıdaki iki ilçenin il içindeki en yakın çarşısı burasıdır; ayrıntısı Kuşadası ve Didim sayfalarında.

• Kuşadası

  Merkezden Davutlar ve Güzelçamlı’ya uzanan bir kıyı şeridi; ikisi de eskiden belde, şimdi ilçenin mahallesidir. Söke’ye yaklaşık 23, İzmir’in Selçuk ilçesine 20 km; Efes ve Şirince Kuşadası’na yakın olsa da Selçuk’tadır.

• Didim

  1990’da Yenihisar adıyla kuruldu, 1997’den beri Didim. Söke’ye yaklaşık 50, il merkezine 100 km; Akbük ise merkezden 20 km kadar ötede, ayrı bir koyda.

Adı başka ilçede de geçen mahalleler

Bir mahalle adı, yanında ilçe yazmıyorsa adresi göstermeyebilir. Dokuz ilçede Cumhuriyet, yine dokuz ilçede Yeni adlı bir mahalle bulunur; Yeniköy ile Dereköy’ü de altı ayrı ilçede görürsünüz. Efeler’in içinde bile iki ayrı Yeniköy vardır.

Bazı adlar daha da yanıltıcıdır. Didim’in mahallelerinden birinin adı Efeler’dir; adreste “Efeler” yazması il merkezini göstermeyebilir. Kuyucak’ın Pamucak mahallesi, Selçuk kıyısındaki Pamucak plajıyla aynı adı taşır ve o plaj İzmir’dedir. Kızıldere hem Buharkent’te hem Nazilli’de, Tepecik hem Efeler’de hem Karacasu’da mahalledir; Karahayıt ile Yağcılar da hem Efeler’de hem Çine’de geçer.

Adresi yazarken mahalle adına ilçeyi, ilçeye de Aydın’ı eklemek bu karışıklığı baştan önler. Kutuya yazdığınız mahalle ya da eski köy adının karşısında, o adın kayıtlı olduğu ilçe ya da ilçeler belirir.

Kâğıtta köy ya da belde yazıyorsa

Aydın büyükşehir olunca ilde köy ve belde kalmadı; hepsi bağlı oldukları ilçenin mahallesi oldu, eski merkez ilçenin yerini de 2014’te Efeler aldı. Ortaklar, Atça, Davutlar, Güzelçamlı, Umurlu, Dalama, Ovaeymir, Çeştepe, Atburgazı, Savuca, Pamukören ve Geyre gibi eski belde adları bugün de mahalle adı olarak duruyor. Elinizdeki kâğıtta bir yerin “köyü” ya da “beldesi” diye yazılması adresi geçersiz kılmaz; eski adı yukarıdaki kutuya yazmak, bugün hangi ilçenin mahallesi olduğunu gösterir.

İlçeler arasında da geçişler olmuştur. İncirliova 1987’de, Köşk 1990’da eski merkez ilçeden; Karpuzlu 1990’da Çine’den, Yenipazar 1957’de Bozdoğan’dan, Sultanhisar 1958’de Nazilli’den ayrıldı. Bu tarihlerden önceki bir belgede yerin o günkü ilçesinin adı yazar. Bir yerin il değiştirdiği iki durum, Kuşadası’nın 1957’de İzmir’den ve Akbük’ün 1990’da Milas’tan gelmesi, Kuşadası, Akbük ve Buharkent notunda ayrıca anlatılıyor.