Bir dedektifle çalıştınız, rapor elinize geçti, ama aklınızdaki soru hâlâ cevapsız duruyor. Bu durumda ikinci bir başvuru ilk çalışmanın tekrarı olmak zorunda değildir; elinizdeki rapor, tarihler ve notlar yeni işin en değerli başlangıç noktasıdır. Asıl iş, bu başlangıç noktasını doğru okumak ve ikinci çalışmayı ona göre kurmaktır.
İlk çalışmadan elinizde kalanlar
İkinci başvuruda sizden istenecek ilk şey, ilk çalışmanın kendisi hakkında bildiklerinizdir. Bunların bir kısmı yazılıdır, bir kısmı yalnız sizin aklınızdadır:
- İlk çalışmada cevabı aranan soru, mümkünse size yazıldığı hâliyle.
- Teslim edilen rapor ya da raporun yerine geçen yazışmalar ve fotoğraflar.
- Sahada bakılan günler, saat aralıkları ve yerler.
- Bakılmayan ama sizin bakılmasını beklediğiniz günler ya da yerler.
- O tarihten bu yana sizin fark ettiğiniz yeni bir şey.
Yazılı bir rapor almadıysanız da sorun değil; hangi günlerde çalışıldığını ve size ne söylendiğini hatırladığınız kadarıyla yazmanız yeterlidir. Önceki çalışmayı kimin yürüttüğünü söylemeniz gerekmez. Amaç, o çalışmanın içindeki bilgiyi yeni işe taşımaktır.
Eski raporu yeniden okumak
Önceki rapor, ikinci çalışmanın planı yazılmadan önce baştan sona okunur. İlk bakılan, raporda görülen ile yorumlananın ayrılıp ayrılmadığıdır: “kişi şu saatte şu yerdeydi” ile “kişi büyük ihtimalle oraya gidiyordu” aynı ağırlıkta değildir. Sonra bakılan günlerin ve saatlerin sizin anlattığınız düzenle örtüşüp örtüşmediğine, en son da fotoğrafların ve tariflerin aranan kişiyle ya da yerle eşleşip eşleşmediğine bakılır.
Bu okumanın sonunda eski rapor iki parçaya ayrılır: yeni işin üzerine kurulabilecek sağlam bilgiler ve yeniden bakılması gereken belirsiz noktalar. İkinci çalışma, sağlam bilgileri tekrar etmeye zaman ayırmaz.
İlk çalışmanın üzerinden ne kadar zaman geçtiği de önemlidir. Birkaç hafta önceki bir gözlem bugünkü düzeni büyük ölçüde anlatabilir; bir yıl önceki bir adres ya da iş yeri ise değişmiş olabilir. İkinci başvuruyu ne kadar erken yaparsanız, eski raporun yeni işe katkısı o kadar büyük olur.
Neyin görülemediğini adlandırmak
“Sonuç çıkmadı” cümlesi birbirinden çok farklı durumları anlatabilir ve ikinci çalışmanın yönü bu durumlardan hangisinin yaşandığına bağlıdır. İlk iş, ilk çalışmada neyin eksik kaldığını tek bir cümleyle adlandırmaktır.
Soru çok genişti ve hiçbir parçasına yeterince gün ayrılamadı mı? Bakılan günler, aradığınız durumun yaşandığı günlerle örtüşmedi mi? Ortada yanlış bir bilgi mi vardı: yanlış bir adres, artık geçerli olmayan bir iş yeri, eski bir fotoğraf? Yoksa ilk çalışma bir şey gördü ama bu, sizin asıl sorunuza cevap olmadı mı?
Bu dört ihtimalin her biri başka bir ikinci çalışma doğurur. Geniş bir sorunun yerine daraltılmış bir soru, yanlış günlerin yerine sizin bildiğiniz düzene göre seçilmiş günler, eski bilginin yerine güncellenmiş bir başlangıç, cevap olmayan bir gözlemin yerine asıl soruya dönen bir plan gelir. Aynı planı aynı günlerde bir kez daha uygulamak ise ilk çalışmanın sonucunu büyük ihtimalle tekrarlar.
Soruyu daraltmak
Daraltılmış soru, ilk çalışmanın bıraktığı yerden başlar. İlk rapor bir adresin artık kullanılmadığını söylüyorsa, ikinci çalışmanın sorusu o adresten çıkıp kişinin yeni yerini gösterebilecek ipuçlarına yönelir. İlk rapor belli günlerde bir şey görmediyse, ikinci çalışma o günleri tekrar etmek yerine sizin sonradan fark ettiğiniz bir düzene yönelir.
İkinci çalışmanın kapsamı genellikle birincisinden daha kısadır, çünkü elinizde artık bakılmış ve bir şey vermemiş yerlerin listesi vardır. Bu liste, sahadaki zamanın yeniden aynı yerlere harcanmasını önler. Yeni plan böylece hem daha dar hem de daha isabetli olabilir; ama hangi yöne bakılacağına, elinizdeki bilgiyle birlikte sizin onayınızla karar verilir.
Bir şeyi baştan söylemek gerekir: ikinci başvuru, sorunun mutlaka cevaplanacağı anlamına gelmez. Bazı sorular sahada görülebilecek bir izi hiç bırakmaz. Önceki rapor ve yeni bilgiler bunu gösteriyorsa, görüşmede açıkça konuşulur ve sizi başka bir çalışmaya yönlendirmek yerine, elinizdekiyle hangi kararı verebileceğiniz birlikte tartılır.